3b2f595e2b

Op zoek naar een alternatief voor beschut werken

Sinds gemeenten zich buigen over de uitvoering van de Participatiewet is de gedachte ontstaan dat beschut werken een erg dure voorziening is en dat gemeenten daar onvoldoende middelen voor hebben. Moeten gemeenten werkelijk uitvoering geven aan beschut werken? Of is er een alternatief? In dit blog zet ik uiteen wat de wetgever voor ogen heeft met beschut werken en wat de overwegingen van het regionaal werkbedrijf Noordoost-Brabant en gemeenten in deze regio zijn ten aan zien van het inzetten van beschut werken.

Auteur:


Theo Keijzers

Theo Keijzers

Directeur Innovaties & Projecten

Bekijk volledig profiel

Het doel van de wetgever

De Participatiewet geeft de gemeenten de opdracht om mensen, die niet zelfstandig het minimum wettelijk loon kunnen verdienen, zoveel mogelijk een passend aanbod te doen. Dat betekent dat het aanbod moet aansluiten bij de mogelijkheden die deze mensen hebben. Beschut werken is een manier om mensen aan het werk te helpen en richt zich op mensen die in staat zijn tot het verrichten van loonvormende arbeid onder beschutte omstandigheden. Inzet van bijvoorbeeld vrijwilligerswerk en/of dagbesteding is dan ook niet vanzelfsprekend een logisch alternatief voor deze doelgroep.

Doordat vanaf 2015 de instroom in de Wet sociale werkvoorziening eindigt, vervalt de mogelijkheid om op basis van de Wsw een werkplek te verwezenlijken voor mensen die alleen onder beschutte omstandigheden kunnen werken. Onder de Participatiewet, waar de Wsw in opgegaan is, is een nieuwe voorziening beschut werken opgenomen die gemeenten alsnog de mogelijkheid biedt om deze doelgroep op maat te bedienen.

Naar verwachting zijn er in de structurele situatie in 2045 landelijk circa 30.000 plekken nodig voor mensen die zijn aangewezen op beschut werken. Bij de uitvoering van de Wet sociale werkvoorziening bleek dat niet alle mensen met een Wsw-indicatie een volledig beschutte werkomgeving nodig hebben. Een aanzienlijk deel van hen kan met enige begeleiding werken bij een reguliere werkgever. Het streven van de sw-sector was een sectorbrede verdeling waarin minimaal een derde van de doelgroep werkt bij reguliere werkgevers, een derde werkt op locaties buiten het sw-bedrijf en maximaal een derde werkt binnen de beschutte omgeving van het sw-bedrijf. Het aantal van 30.000 beschutte werkplekken in de structurele situatie sluit getalsmatig aan bij dit streven.

Beschut werken volgens het Regionaal Werkbedrijf

De organisatie van beschut werken wordt tot een van de taken van het regionale werkbedrijf gerekend. In het functioneel ontwerp, dat eind 2014 en begin 2015 is vastgesteld in alle 18 gemeenten in Noordoost-Brabant, is beschut werken opgenomen. Dit ziet er in grote lijn als volgt uit:

Afbouw Wsw-dienstverbanden tot 0 in 2045

De Participatiewet regelt dat de Wet sociale werkvoorziening uiteindelijk ophoudt te bestaan. Vanaf 1 januari 2015 kunnen er geen mensen meer in de Wsw komen. De rechten van het zogenaamde ‘zittende bestand’ blijven gerespecteerd. Landelijk werken momenteel ongeveer 90.000 mensen in een Wsw-dienstverband. Gemeenten krijgen in het gebundelde re-integratiebudget in de structurele situatie de middelen voor 30.300 beschutte plaatsen. Het gebundelde re-integratiebudget bestaat uit het vroegere budget Wsw en re-integratiebudget Wwb, aangevuld met het budget voor de nieuwe doelgroep Participatiewet en is bedoeld voor het begeleiden naar arbeid. Tijdens de parlementaire behandeling van de Participatiewet is dat aantal als uitgangspunt aangehouden als zijnde toereikend om de komende jaren in de behoefte aan beschut werken te kunnen blijven voorzien. Als je uitgaat van het tempo waarmee de groep mensen die nu nog gebruik maakt van de Wsw afneemt (door ontslag, pensionering en overlijden van mensen) en het tempo waarmee het aantal mensen dat gebruik maakt van beschut werken onder de Participatiewet toeneemt dan is landelijk de verwachting dat omstreeks 2045 de structurele situatie van 30.300 plaatsen is bereikt. Dan zijn er geen personen meer met een Wsw-dienstverband.

Gemeenten hebben beleidsvrijheid bij het inzetten van de instrumenten van de Participatiewet en bepalen dus zelf voor wie men welke vorm van ondersteuning inzet. Ook uitstroom uit de Wsw en het opvullen van een deel daarvan met beschutte plekken onder de Participatiewet kan per gemeente verschillen. Gemeenten kunnen en zullen verschillende prioriteiten leggen. En zij zullen ook de beschikbare financiële ruimte in het participatiebudget voor beschut werken verschillend beoordelen. Momenteel zijn er in Noordoost-Brabant circa 6.000 personen met een Wsw-dienstverband. Uiteindelijk zal Noordoost-Brabant in de structurele situatie middelen ontvangen voor 1.500 beschutte plekken (ofwel 5% van de totale landelijke taakstelling). Het natuurlijk verloop uit de Wsw is bij de drie sw-bedrijven (WSD, WeenerXL en IBN) gemiddeld 7 tot 8%. Wanneer dat verloop een op een vervangen wordt door mensen die gebruik maken van beschut werken onder de Participatiewet dan is de verwachting dat we in Noordoost-Brabant de structurele situatie omstreeks 2035 zouden kunnen bereiken. Op landelijk niveau is uitgegaan van een structurele situatie in 2045. De onzekerheidsmarges zijn evenwel te groot om daar nu al conclusies aan te kunnen verbinden.

Nieuwe voorziening beschut werken

Volgens de Participatiewet bepalen (en betalen) gemeenten het aantal beschutte plekken dat zij aan willen bieden, inclusief de bijbehorende instrumenten, de faciliteiten en het dienstverband. Of iemand in aanmerking komt voor beschut werk hoeft niets te zeggen over de mate van productiviteit van deze persoon. De voorziening is juist bedoeld voor mensen die met deze (structurele) ondersteuning wel in staat zijn om loonvormende arbeid te verrichten.

Tal van mensen kunnen niet functioneren op een gewone arbeidsplaats. Zij hebben een beschermde werkomgeving met structurele begeleiding nodig. Een van de instrumenten die gemeenten voor hen kunnen inzetten is de nieuwe voorziening beschut werken. Het gaat om mensen die door hun lichamelijke, verstandelijke of psychische beperking niet het wettelijk minimumloon kunnen verdienen en begeleiding op en aanpassing van de werkplek nodig hebben (een beschermde omgeving). Hierdoor mogen we niet van een werkgever verwachten dat hij deze mensen in dienst neemt. Dat neemt niet weg dat gemeenten deze plaatsingsvorm ook kunnen organiseren bij een reguliere werkgever met ondersteuning door een gemeente. Het gaat bijvoorbeeld om fysieke aanpassingen aan de werkplek of de werkomgeving, een uitsplitsing van taken, speciale werkbegeleiding of aanpassingen in werktempo of arbeidsduur.

Financiële reikwijdte bepalend

Gemeenten in Noordoost-Brabant willen graag invulling geven aan plaatsing van mensen in een beschutte werkomgeving binnen het daarvoor beschikbare budget. De gemeente vraagt UWV advies of iemand voor toelating tot beschut werk in aanmerking komt. Als UWV positief adviseert, is de gemeente gehouden deze persoon een beschutte werkplek aan te bieden. Het is gewenst dat gemeenten subregionaal afspraken maken over welke criteria zij toepassen voor het toelaten van personen tot beschut werk. Bepalend daarbij zijn de loonwaarde en de overige kosten.

De rijksoverheid stelt structureel financiële middelen voor landelijk 30.300 plekken beschut werken beschikbaar. Daartoe stort het rijk structureel € 430 miljoen in het I-deel (voor het betalen van de uitkeringen). Per plek is dat €14.191,- aan loonkostensubsidie. Voor begeleiding gaat men nu uit van € 8.500 (hiertoe stort men landelijk structureel € 257 miljoen in het gebundelde re-integratiebudget). In totaal is voor deze groep gemiddeld dus ongeveer € 22.700 per persoon beschikbaar. Voor de overige doelgroepen van de Participatiewet is er gemiddeld veel minder geld voor begeleiding en loonkostensubsidie beschikbaar.

Structurele begeleiding en ondersteuning van mensen, inclusief eventuele werkplekaanpassingen, is relatief duur. En uitstroom naar regulier werk waarin de productiviteit van deze mensen veel hoger zou liggen, ligt niet voor de hand. Gelet op de gemiddeld lage loonwaarde komen de werkelijke kosten van beschut werk naar verwachting hoger uit dan waar het rijk middelen beschikbaar voor stelt. Het instrument beschut werken zal dus een relatief groot en structureel beroep doen op de budgetten die de gemeenten van het Rijk krijgen. In het Regionaal Werkbedrijf Noordoost-Brabant is afgesproken om in de arbeidsmarktregio aan te sluiten bij de aantallen beschut werken die het Rijk voor ogen heeft en waarvoor zij (fictief) middelen ter beschikking stelt. Dat betekent dat deze regio vanwege budgettaire redenen niet meer plekken dan aan middelen beschikbaar is voor beschut werk kan realiseren.

De reactie van regio’s en gemeenten

Inmiddels heeft de gedachte post gevat dat beschut werken een erg dure voorziening is en dat gemeenten daar onvoldoende middelen voor hebben. Ook de ‘dreiging’ van een mogelijk onbetaalbare CAO voor deze groep heeft een afschrikkende werking. Gemeenten zoeken derhalve een andere oplossing om dit deel van de doelgroep Participatiewet te kunnen bedienen, zonder een onbetaalbare oplossing te creëren. De Gemeente Tilburg was de eerste gemeente in Nederland die dit ook in haar beleid heeft vastgelegd. In de regio’s Noordoost-Brabant en Zuidoost-Brabant speelt op dit moment de discussie. De oplossingsrichting wordt als volgt gezien:

Binnen de Participatiewet worden personen die aangewezen zouden zijn op beschut werken wel onderkent, echter zonder hen voor indicatie voor te dragen bij het UWV. Een indicatie beschut werken verplicht de gemeente om deze mensen een dienstverband beschut werken aan te bieden. De kosten voor begeleiding voor deze mensen zijn hoger dan bij de mensen die niet voor beschut werken in aanmerking komen. Bovendien bestaat de mogelijkheid dat er voor de mensen die in aanmerking komen voor beschut werken een aparte CAO komt. Zij worden op deze manier een aparte groep binnen de doelgroep Participatiewet. Door deze mensen niet aan te melden bij het UWV worden deze personen feitelijk eenzelfde aanbod gedaan als alle andere personen met een verminderde loonwaarde, namelijk een arbeidsovereenkomst met de inzet van loonkostensubsidie bij een Sw-bedrijf of bij een regulier bedrijf dat daar voor open staat. Voor de begeleiding worden extra middelen vrij gemaakt, die de gemeente ook in haar Participatiebudget heeft gekregen. Door geen onderscheid te maken tussen de mensen die aangewezen zijn op beschut werken en de rest van de mensen die vallen onder de Participatiewet, geldt voor alle personen eenzelfde ondersteuning en mogelijkheid tot loonvormende arbeid. Gemeenten voorkomen daarmee dat er een groep ontstaat binnen de Participatiewet met een aparte CAO.

Hoe verder?

Of deze redenering stand houdt, is afhankelijk van de wijze waarop de staatsecretaris gaat reageren. Daarbij is tevens van belang hoe de vakbonden binnen de Werkkamer gaan reageren. De wetgever heeft nadrukkelijk beoogd om voor een bijzonder deel van de doelgroep ook een bijzondere voorziening te treffen. Tegelijkertijd biedt de wetgever de gemeenten veel ruimte om eigen beleid te formuleren. Daarmee blijft de vraag of er uitvoering moet worden gegeven aan beschut werken vooralsnog onbeantwoord. Met het hierboven beschreven beleid zijn de gemeenten van mening dat zij op een alternatieve wijze invulling geven aan wat de wetgever heeft beoogd. Daarbij ontstaat geen nieuw onderscheid binnen de doelgroep Participatiewet en wordt nadrukkelijk gekeken naar de financiële gevolgen van het geformuleerde beleid.


Ik ben benieuwd hoe u er over denkt!

Auteur:


Theo Keijzers

Theo Keijzers

Directeur Innovaties & Projecten

Theo Keijzers is directeur Innovatie & Projecten WSD. Hij is... Bekijk volledig profiel

Reacties (0)

Laatste blogs

26 november 2019

In december 2018 is het participatiebedrijf in Haaren van start gegaan. Het participatiebedrijf, met de naam ‘Participatie Werkt! in Haaren’...

Participatiewet
Gemeenten

Suheyla Yalcin

Suheyla Yalcin

Trajectconsulent/Yalla!Coach

07 juni 2019

Op 1 januari 2021 wordt de nieuwe inburgeringswet ingevoerd. Gemeenten krijgen de regie over inburgering en begeleiden nieuwkomers zodat ze...

Gemeenten
Werkgevers
Inburgeren
Vergunninghouders

Dorette Kipperman

Dorette Kipperman

Trainer/Coach en docent Nederlandse taal

18 september 2018

Mensen die werken hebben duidelijk een betere gezondheid, zowel fysiek als psychisch. Werk draagt bovendien aantoonbaar bij aan geluk. In...

Participatiewet
Gemeenten

Arco Diepeveen

Arco Diepeveen

Projectleider
Renate Reijmers

Renate Reijmers

Organisatieadviseur